دنيا و آخرت ، باعث رفعت درجات در نزد « ذو العرش رفيع الدّرجات » « 5 » ، و مثوبات و تنعّم در جنّات است ؛ زيرا كه حسن ظنّ به حقّ تعالى ، دليل بر كمال ايمان و معرفت است و سوءظنّ ، دليل بر نقصان آنهاست ؛ چه اگر بندهء مؤمن ، عارف شود بر غناى حقّ - جلّ و علا - از ما سواى خود و از طاعت عباد ، و بداند آنكه وجود آنها و طاعاتشان ذرّه‌اى در ملك حقّ تعالى باعث كمال و زيادتى نيست و همچنين معاصى ايشان بلكه عدمشان ذرّه‌اى باعث قصور در مملكت او نمىگردد ، خواهد دانست كه طاعات صاحبان طاعات را مقدارى در نزد او نباشد ، و حاصل و ثمره از براى خداوند ، در وجود و طاعات ايشان نيست . و اگر عارف شود به آنكه نعمت‌هاى بىمنتهاى خداوند كه در دنيا - از به دو وجود و حيات تا ختم و وفات - به بنده كرامت فرموده ، وفا نمىكند به شكر عشرى از اعشار و قليلى از بسيار آنها تمام طاعات حسنه و عبادات صالحهء او ، بلكه وفا نمىكند طاعاتى كه در هر نفس از او سرزند ، به شكر نعمت همان نفس ، چه رسد به نعماى ديگر - زيرا كه آن نفس هم خود ، نعمتى است از حقّ تعالى بر عبد كه محتاج شكر است - ، پس در اين صورت ، باقى نمىماند از براى عبد ، طاعتى كه اميدوار باشد به سبب آن ، رحمت حقّ تعالى را ؛ بلكه مقصّر است در طاعات ، از اداى شكر نعمت‌هاى عاجلهء او ، چه رسد به آنكه اميدوار باشد به واسطهء آنها فيض و رحمت آجلهء حقّ تعالى را . پس هرگاه به واسطهء تحصيل اين معرفت ، مأيوس گرديد از اعمال و طاعات خود و مقصّر دانست خود را در عبوديّت پروردگار ، راه فرار و گريز ندارد مگر به سوى فضل و رحمت ، و اميد به عنايت

--> ( 5 ) - دارندهء عرش ، برفرازنده و بلندكنندهء درجات ( بندگان ) ؛ اشاره است به اين آيهء « قرآن كريم » : رَفِيعُ الدَّرَجاتِ ذُو الْعَرْشِ . . . : سورهء 40 آيهء 15